dummy tekst

Volksvertegenwoordiging, constitutionele monarchie, de Grondwet

De manier waarop het bestuur over de Nederlandse staat is geregeld, heet democratie.
In een democratie heeft het volk de macht.
Het begrip democratie is afgeleid van twee Griekse woorden, demos betekent volk, kratos staat voor macht.
Maar wat is het volk? In ons land wonen meer dan zeventien miljoen mensen die allemaal hun eigen opvattingen hebben over wat er zou moeten gebeuren.
Zo maar een keer met z'n allen bij elkaar gaan zitten om daar over te praten en besluiten te nemen is onmogelijk.

Wie actief is in een vereniging of een club weet hoe moeilijk het kan zijn om een besluit te nemen wanneer er meerdere meningen zijn.
Daarom kiezen leden een bestuur.
Het bestuur vertegenwoordigt de meningen van haar leden.
Op soortgelijke wijze zit de Nederlandse staat in elkaar.
Omdat we niet met z'n allen tegelijk het land kunnen besturen, kiezen we volksvertegenwoordigers.
Op landelijk niveau zijn dat de leden van de Eerste en Tweede Kamer, op gemeentelijk niveau wordt ons democratisch gekozen bestuur gevormd door de gemeenteraad en in de provincie door de Provinciale Staten.

Volksvertegenwoordiging

Alle volksvertegenwoordigers, of ze nu in de Eerste of Tweede Kamer, de gemeenteraad of Provinciale Staten zitten hebben twee belangrijke taken: het (mede-)opstellen van wetten en het controleren van de uitvoering.
In de praktijk zijn er echter verschillen in de manier waarop ze dat doen en de middelen die ze hebben om hun taken uit te voeren.

Op centraal overheidsniveau is er een scheiding tussen de Tweede Kamer en de regering.
Een minister of staatssecretaris kan niet tegelijk lid zijn van de Tweede Kamer.
Ook een gedeputeerde kan, nadat hij door Provinciale Staten is benoemd, sinds maart 2003 geen lid meer blijven van diezelfde Provinciale Staten.
In de gemeenten is deze scheiding al in 2002 doorgevoerd.
Een wethouder moet zijn plaats in de gemeenteraad opgeven, als hij daaruit afkomstig is.
Wethouders kunnen nu ook van buiten de gemeenteraad worden aangetrokken.

Verkiezingen voor de Tweede Kamer kunnen in principe op ieder gewenst moment plaatsvinden, verkiezingen voor de gemeenteraad en voor Provinciale Staten vinden eens in de vier jaar in op een vastgestelde dag plaats.
Een kabinet kan namelijk tussentijds ten val komen, waarna de Tweede Kamer wordt ontbonden.
Bij provincies en gemeenten is een tussentijds ontbinding van provinciale staten of de gemeenteraad niet mogelijk.
Ook de Eerste Kamer wordt eens in de vier jaar gekozen, door de leden van Provinciale Staten uit alle provincies.
De Tweede Kamer heeft over het algemeen verdergaande bevoegdheden om haar controlerende taak uit te oefenen dan Provinciale Staten en gemeenteraden.
Zo kan de Tweede Kamer een probleem tot op de bodem uitzoeken door een parlementaire enquête in te stellen waarbij getuigen en deskundigen onder ede kunnen worden gehoord.

Constitutionele monarchie

Nederland is een constitutionele monarchie.
Aan het hoofd van het land staat een monarch, koning of koningin, die zich heeft te houden aan de constitutie, oftewel de Grondwet.
In de Grondwet is bepaald dat de Koning, of de Koningin, onschendbaar is en dat de ministers verantwoordelijk zijn.
Het parlement kan de Koning nooit ter verantwoording roepen, wel een of meer ministers.
De Koning zet zijn handtekening onder alle wetten en Koninklijke Besluiten, zoals de benoeming van een burgemeester.
Eens per jaar, op de derde dinsdag in september, Prinsjesdag, leest hij de troonrede voor, waarin de regering de plannen voor het komende jaar bekend maakt.

De ministeriële verantwoordelijkheid geldt ook voor de leden van het koninklijk huis voorzover hun optreden het openbaar belang raakt.
De bewegingsvrijheid van het koninklijk huis is dus beperkt.
Ze hebben voor hun openbare activiteiten van tevoren uitvoerig overleg.
Mogelijke troonopvolgers moeten aan het parlement toestemming vragen om te trouwen.

Grondwet

Wat de statuten zijn voor een vereniging, is de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden.
In de Grondwet is de parlementaire democratie verankerd.
De Grondwet regelt de bevoegdheden van het parlement, de ministers en de Koning.
Daarin staat ook hoe gemeenten en provincies moeten functioneren, hoe wetten worden gemaakt en hoe de rechtspraak in zijn werk gaat.
Maar belangrijk is ook dat de grondrechten en plichten van alle Nederlanders in de Grondwet staan opgenomen.

Belangrijke grondrechten zijn:

• Het recht op gelijke behandeling van iedereen die zich in Nederland bevindt.
  Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook is niet toegestaan.
• Het recht om leden van vertegenwoordigende organen te kiezen en om zelf tot lid van die organen te worden verkozen.
• Het recht op het vrijelijk belijden van godsdienst of levensovertuiging.
• De persvrijheid en het recht op vrije meningsuiting.
• Het recht om zich met anderen te verenigen, om vergaderingen te houden en te betogen.
• Het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer.
• Het recht op de onaantastbaarheid van het lichaam.
• Het brief-, telefoon- en telegraafgeheim.
  Alleen in uitzonderingsgevallen mag de telefoon worden afgeluisterd.
• Het recht op eigendom en op vrijheid.
  Alleen de rechter mag beslissen over het ontnemen van iemands vrijheid.
• Het recht op recht.
  Dat wil zeggen: iedereen kan zich tot de rechter wenden.
• Het recht op vrije keuze van arbeid.
• Het recht op financiële bijstand van de overheid, wanneer men zelf niet in zijn onderhoud kan voorzien.
• De vrijheid van onderwijs.

De Grondwet geeft ook plichten aan.
De overheid heeft bij voorbeeld de plicht om de werkgelegenheid te bevorderen, evenals de spreiding van de welvaart, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming van het milieu en de volksgezondheid.
De overheid schept volgens de Grondwet de voorwaarden voor maatschappelijke en culturele ontplooiing en moet voor voldoende onderwijsmogelijkheden zorgen.

Niet alleen de overheid heeft plichten, ook alle Nederlandse burgers hebben door de Grondwet opgelegde plichten.
De meeste plichten worden door middel van wetten opgelegd.
Zo kennen we de leerplicht, de plicht om verkeersregels en andere voorschriften na te leven, de plicht om belasting te betalen en de plicht om voor de rechter als getuige op te treden.

De Grondwet vormt de basis van ons politieke systeem, daarom is voorkomen dat deze wet bij iedere politieke klimaatswisseling omgegooid zou kunnen worden.
Invoering van een referendum of een andere benoemingsprocedure voor de burgemeester of de Commissaris van de Koning kan op die manier vele jaren duren.
Een wijziging van de Grondwet moet zowel door de Eerste als Tweede Kamer twee keer worden goedgekeurd.
De eerste keer wordt de wijziging als een gewoon wetsvoorstel behandeld.
Na ontbinding van de Tweede Kamer en nieuwe verkiezingen wordt het voorstel opnieuw aan beide Kamers voorgelegd, waarbij geen wijzigingen meer kunnen worden aangebracht en zelfs een tweederde meerderheid is vereist.